सरकारी नोकरी मिळवण्यासाठी केवळ उच्च शैक्षणिक पात्रता पुरेशी नसते, तर संबंधित भरती नियमांनुसार आवश्यक असलेला कामाचा अनुभवही तितकाच महत्त्वाचा आणि अनिवार्य असतो, असा ठाम आणि महत्त्वपूर्ण निर्णय सर्वोच्च न्यायालयाने सोमवारी दिला. केवळ उच्च पदवीच्या आधारे, आवश्यक अनुभव नसतानाही उमेदवाराला पात्र ठरवणे कायद्याच्या दृष्टीने अयोग्य असल्याचे न्यायालयाने स्पष्ट शब्दांत नमूद केले.
न्यायालयाने आपल्या निकालात भरती आणि पदोन्नती प्रक्रियेतील निकषांविषयी सविस्तर भाष्य करताना सांगितले की, ठरवलेल्या नियमांनुसार आवश्यक अनुभव असणे ही मूलभूत अट आहे. उच्च शैक्षणिक पदवी ही निवड प्रक्रियेत काही प्रमाणात प्राधान्य देऊ शकते, मात्र ती मूलभूत पात्रतेची जागा घेऊ शकत नाही. अनुभवाच्या अटीकडे दुर्लक्ष करून फक्त शैक्षणिक गुणवत्तेच्या आधारे पात्रता देणे हे कायदेशीरदृष्ट्या चुकीचे ठरते, असेही न्यायालयाने ठामपणे अधोरेखित केले.
हे प्रकरण हिमाचल प्रदेश शालेय शिक्षण मंडळाच्या भरती प्रक्रियेशी संबंधित आहे. ‘कॉम्प्युटर हार्डवेअर इंजिनिअर’ या पदासाठी झालेल्या भरतीत एका तरुणीची निवड करण्यात आली होती. तिच्याकडे ‘इलेक्ट्रॉनिक्स आणि कम्युनिकेशन’मध्ये एम.टेक. ही उच्च पदवी होती, मात्र संबंधित पदासाठी आवश्यक असलेला पाच वर्षांचा कामाचा अनुभव तिच्याकडे नव्हता. तरीही तिची निवड करण्यात आल्याने या प्रक्रियेवर आक्षेप घेण्यात आला.
हे पण वाचा » नोकरीची संधी! भारत पेट्रोलियम अंतर्गत 250 पदांसाठी ऑनलाइन अर्ज सुरू..
या प्रकरणाची सुनावणी करताना न्यायमूर्ती जे. के. माहेश्वरी आणि न्यायमूर्ती ए.एस. चंदूरकर यांच्या खंडपीठाने भरती प्रक्रियेतील त्रुटींवर तीव्र नाराजी व्यक्त केली. त्यांनी स्पष्टपणे नमूद केले की, मूळ पात्रता निकष पूर्ण न करता केवळ उच्च पदवीच्या आधारावर सवलत देणे ही गंभीर चूक असून, अशा पद्धतीने केलेली निवड मान्य करता येणार नाही.
न्यायालयाने पुढे असेही स्पष्ट केले की, अशा प्रकारची निवड ही केवळ प्रशासकीय चूक नसून ती भरतीच्या मूलभूत नियमांचे उल्लंघन आहे. त्यामुळे, जर निवड प्रक्रिया दोषपूर्ण असल्याचे सिद्ध झाले, तर संबंधित उमेदवाराची निवड रद्द करणे हाच योग्य आणि न्याय्य मार्ग ठरतो.
या निर्णयामुळे भविष्यातील सरकारी भरती प्रक्रियांमध्ये अधिक पारदर्शकता आणि नियमांचे काटेकोर पालन सुनिश्चित होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. या निकालातून उमेदवारांना स्पष्ट संदेश देण्यात आला आहे की, केवळ उच्च शिक्षणावर अवलंबून न राहता आवश्यक कामाचा अनुभव पूर्ण करणे तितकेच आवश्यक आहे.